Matrix, yeniden dolduruş

(Fatih Özgüven - Radikal/22.05.2003)

'Matrix'in devam filminin temel bir sorunu var; Moliere'in 'Kibarlık Budalası'ndaki gösteriş budalası burjuvaya benziyor. Teknolojiye dayalı masal/fantazi filmleri arasında kendine önemli bir yer edinen birinci filmin başarısını izleyen bu filmde, yerlere dökülen kurşun çekirdeği sayısından çok daha fazla isim dökülüp saçılıyor ortalığa...

Birinci filmdekilere ilaveten Kali, Ballard, Lock, Ajax, Niobe (nedense), Roland, Persephone, Merovingian (nedense), Habil'le Kabil, Mifune, Colt, Mauser (Mavzer) ilk ağızda sayılabilecek mitoloji, din, tarih, sinema tarihi, edebiyat tarihi, 'trivia' anıştırmaları. Bütün bu 'cici'ler, işaret ettikleri kişi ya da şeyle ilgili bir şey söylemiyorlar ille de; kimi şıklık olsun diye ordalar, kimi son turfanda birtakım 'transpoze' çabaları olarak. Fransız oyuncular Lambert Wilson'a Hades, Monica Bellucci'ye Persephone rolü oynatmak gibi 'seksi Fransızlık' klişesi üzerinden işleyen bayat şakalar, ilk filmdeki güzel 'deja vu' esprisinin (sistemde bir yanlışlık olunca oluyordu) burda vampir, kurt adam esprisine dönüştürülüp şişirilmesi gibi 'pop'luklar; bunlar ilk 'Matrix'in ekonomik tasarımında yeri bile olmayacak, ilk filmin Neo, Morpheus ve Trinity'sinin tenezzül bile etmeyecekleri 'fondan'lar. Gerçi, bu işin sadece bir yönü. Daha fenası, kendilerini dünyaya yollanmış en son dini ya da felsefi 'Kitap' sanan fantezi hikâyelerinin çoğunda olduğu gibi, ikinci 'Matrix'te de özgür irade, nedensellik, amaçsallık vb. gibi yarı sindirilmiş bir sürü felsefe parçasının 'isim geçirmece' düzeyinde arz-ı endam etmesi. Neo, filmin bizi sıkıntıdan sıkıntıya sürükleyen (ve uzaktan uzağa son 'Star Wars'u andıran) dörtte üçünü geçip de Yaradan'ına (pardon Mimar'ına) kavuştuğunda anlaşılıyor ki, Mimar -Yaradan ile Kâhine-Meryem (?) zamanında kafa kafaya vermiş, ana babaların genellikle yaptığı gibi, büyük bir hata işlemişler. Şimdi -altıncı kere?- seçmemiz gerekiyor. Gerçi, kaderden de kaçılmıyor: 'İki kapı var ve sen gene de yanlışını seçeceksin!'
İlk filmde Baudrillard'ın kitabının kapağını görenler bir ipucu avcısının hazzıyla yerlerinde sıçramışlardı. Geçtiğimiz milenyumun son popüler metninde o kitabın kapağını görmek anlamlı bir şeydi belki de, simulakra kavramı da öyle... Ayrıca ilk filmde Zen'e, her ne kadar 'pop' olsa da daha gönülden bir inanç vardı. (Bu yüzden de sanki uçmalı dövüş sahneleri çok daha güzeldi.) Bu filmde ise insan her an 1950'ler civarında bir Fransız kafesine girip bir masanın üzerinde egzistansiyalizmin standart metinlerinden birinin Amerikan baskısını görmeyi bekliyor, ama hani Kierkegaard ya da Kafka da değil. (Pardon unuttuk, filmde Franz yok ise de Soren diye bir karakter var. Soren gibi 'egzotik' bir ismi Kierkegaard soyadıyla bağdaştırtmak ve seyirciye kendini akıllı hissettirtmek tam da bu filmin yeni zengin gösterişine uygun.) Oysa gerçekten Kafkaesk Çinli çilingir, Ajan Smith'in sonsuz çoğalmaları, Neo'nun yanlış bir kapıdan dağlarla kaplı bir manzaraya çıkması... Bunlar ikinci filmin geliştir(e)mediği özgün fikirler. İsteseydi, ilkine kıyasla daha resimsel, daha Magritte bir şey olabilirdi ikinci 'Matrix'. İstememiş, kaldı ki ne istediği de belli değil. Bu Matrix'teki hemen bütün 'kapı'lar genellikle sıkıcı, geveze, prodüksiyonu abartılmış bir fantaziye açılıyorlar. Atletik, 'tekno-Barok' bir arayış öyküsü olan ilkinin tersine, devam 'Matrix'i hantal ve kendine âşık bir 'saga', üstelik de bu daha ilk yarı! Ben doğrusu ikinci yarıyı değil, sabırsızlıkla Cem Yılmaz'ın
'G.o.r.a / Bir Uzay Macerası'nı bekliyorum. Fragmanı bile 'Matrix, Yeniden Dolduruş'un tümünden daha eğlenceliydi.