Ortak Akılsızlık

(Haluk Şahin, 07.01.2005, Radikal)

'Ortak akıl' son 10 yıl içinde sık sık duyduğumuz bir kavram. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan da zaman zaman bu terimi kullanıyor. Bu kavramın arkasında şöyle bir varsayım yatıyor: Aslında orta kıvam akıl sahibi insanların toplu düşüncesi (kolektif aklı) tek tek hepsini aşan bir düzeye çıkabilir. Yeter ki, ortaya çıkmasına izin verilsin ve üretilmesi için doğru yöntemler kullanılsın.
'Ortak aklın' sosyal bilimlerde birçok tanımı var, ama bana en yakın geleni şu: 'Topluca sorun çözme yetisi.' Dediğim gibi, bu kavram, orta ölçekteki akıllardan, kolektif çalışma sonucu, üst-düzey akıl çıkarılabileceği ve böylece çözülmez görünen sorunların çözülebileceği varsayımına dayanıyor.

Peki, bunun tam tersi olabilir mi? Yani aslında üstün akıllı birçok insan kolektif olarak çok düşük düzeyde akıl üretebilirler mi? Bir akılsızlıktan ötekine sürüklenebilir mi?
CHP'nin düştüğü durumlara bakınca bu soruya 'Evet' yanıtını vermek zorunda kalıyoruz.
Gerçekten ülkenin en akıllı, en iyi yetişmiş, en cin fikirli insanlarının birçoğu CHP'li ya da CHP sempatizanı. Gelin görün ki, CHP'den çıkan kararlar, bırakın kolektif üst aklı, tek tek sıradan akılların bile gerisinde kalıyor. Sinerji yaratma yerine, enerji tüketmeye yarıyor.
Belki şu denebilir: Bu durum, tarih içindeki rolünü tamamlamış siyasal aktörlerin tipik durumudur. Çaresi olmayan bir tükenme sendromudur. Bu da, negatif anlamda da olsa, kolektif aklın bir yansımasıdır.
Ancak, pek çok akıllı insan durumun böyle olmadığını, adı Cumhuriyet'le özdeşleşmiş, Türkiye'de Batılılaşma ve çağdaşlaşma misyonunun bayraktarlığını yapmış, gerçek anlamıyla laik bir sosyal demokrat partiye, Cumhuriyet Halk Partisi'ne, şiddetle ihtiyaç duyulduğunu söylüyor. İşin ilginç yanı, bunu söyleyenler arasında AKP yanlısı yazarlar ve hatta AKP'li politikacılar bile var. CHP'nin yerini almak için sahneye çıkan siyasi partilerin bir türlü bunu gerçekleştiremeyişi de tükenmişlik kuramını desteksiz bırakıyor. CHP'ye hâlâ ihtiyaç var!
İngilizler, 'İhtiyaç icadın anasıdır' derler. Belki bu da ortak akla duyulan güvenin bir yansımasıdır. Eğer bir şeye gerçekten çok ihtiyaç varsa insanların topluca düşünerek onun çaresini bulmaları beklenir. CHP bunu bir türlü yapamıyor. Siyasal yelpazenin kendi tarafındaki boşluğu doldurup büyümek bir yana, ikide bir yeniden bölünme spazmları geçiriyor.
Mustafa Sarıgül dolayısıyla patlak veren son kriz bunun bir örneği. Partinin bir kez daha bölünüp güçsüzleşmesi kaçınılmaz görünüyor.
İşte bu noktada o soru: Acaba ortak akıl kullanılarak CHP'nin bu krizi yükselerek aşması mümkün olamaz mı? Daha doğrusu, bu kriz sosyal demokrat cephede ortak aklın çalıştırılmaya başlanması için bir fırsat sayılamaz mı? Acaba bu cephenin akıl birimleri üzerinde anlaşacakları temel şeyleri saptayarak sorunları çözmeye başlayamazlar mı?
Çevremdeki CHP'lilerle ve CHP sempatizanlarıyla konuştuğumda onların üç konuda ortak sonuçlara vardıklarını görüyorum:
1) Baykal'la olmuyor. Baykal, olumlu koşullara rağmen iktidara gelmek için gerekli elektriği bir türlü yaratamıyor.
2) Sarıgül'le olmaz. Sarıgül kişisel formasyonu ve siyasal iş yapma tarzı açısından ciddi handikapları olan bir politikacı. Ondan bir şeyler öğrenilebilir, ama başöğretmen yapılamaz.
3) Derviş olamaz. Bu uluslararası uzman ile CHP'nin dokusu arasındaki uyumsuzluk aşılamıyor.
Konuşulanları dinledikçe, ortak akıl kullanılabilseydi, bulunacak sinerjik kararın 'Soruyu farklı bir biçimde soralım ve yepyeni birini deneyelim' olabileceğini düşünüyorum.
Bakalım son krize böyle aşıcı bir çözüm bulunabilecek mi? Yoksa CHP ortak akılsızlık örneği olmaya devam mı edecek?