Vatan ha(y)inliği...

( Orhan Alkaya, Radikal 2, 19.06.2005 )

Teşekkürler delikanlı; bıyıklı yahut bıyıksız, göbekli ya da az göbekli birilerine rağmen, zamanın ruhunu bulup ortaya koyduğun için...

Delikanlı, Milas Anadolu Lisesi'nde, müfredattan başka kuş tanımayan birkaç bıyıklı yahut bıyıksız ve göbekli ya da az göbekli adama postu teslim etmeye yanaşmamış, Ece Ayhan'dan mülhem "yıl sonu müsamerelerine kimler çıkarılmaz" konulu şart şurtu boşverip yürekli arkadaşlarının desteklerini de arkasına alarak bir şiir okumuş. Şiir de şiir hani: Nâzım Hikmet'in "Vatan Haini" şiiri...
Biz buna "delmek" deriz. Bu genç arkadaş da resmi müfredat yorumunu "delmiş".
Öyle ya, "zamanın ruhu" diye bir şey vardır -filozofide zeitgeist da denir ve bunun hurafedeki ruhla pek ilgisi yoktur.
Olay tartışıldı, "minareler kubbemiz" kod adlı, şairi müphem şiirin mağduru şimdiki Başbakan dahil birçok söz alan oldu, memleketin demokratikleşme sürecinde yaşanan "bürokratik" zorluklardan sıkça dem vuruldu ve gündem randevuevi bu konuya rating kaybettirmeye başladı... Derken, Nâzım Hikmet'in Vatan Haini şiiri üzerinden yeni bir tartışma açıldı.

Deniz ve Özkök

İlk rastladığım, İhsan Deniz'in 13 Haziran tarihli Yeni Şafak gazetesindeki yazısıydı. İhsan Deniz, hayli tartışılır bir "mutlak önerme"yle, "büyük şiir"in metafizik saha ile ilişkisini şart koşarak, Nâzım Hikmet'in büyük şair olmadığını -ve ama iyi bir şair olduğunu- söylüyor, daha ağır sözlerini k'ale almazsak eğer, "Tek boyutlu, tek anlamlı, herhangi bir çağrışım gücünden yoksun, imge fakiri ve dolayısıyla muhayyileyi harekete geçirmeyen sözüm ona bir 'şiir' Vatan Haini", diyordu.
İhsan eski dostumdur ve iyi şiir yazan, hayatla ve kendisiyle meselesi olan bir adamdır. Bir aralık Bursa'ya gitmeli, İhsan'la "büyük şiir" yanılsamasını "zaman" mefhumuyla nasıl ilişkilendirebiliriz, "sözümona" benzeri resmi dil önermeleriyle nasıl baş edebiliriz, Nâzım'ı geniş zamanın içersinde nerelere oturtabiliriz ve daha önemlisi hâl hatır edebiliriz diye düşünürken, Ertuğrul Özkök, Hürriyet'teki köşesinde söz aldı.
14 Haziran tarihli Hürriyet'te, "Başım Derde Girecek Ama Yazıyorum" başlıklı makalesinde, "Herkes gibi ben de bir çocuğun şiir yüzünden gözaltına alınmasına içerledim" diyen Özkök'ü, çocukların hangi nedenlerle gözaltına alınmasına içerlemeyeceğini sorarak dil/lapsus kıskacına alacak değilim elbette. Özkök, "Bu Nâzım Hikmet'in bütün hayatı boyunca yazdığı en kötü şiirlerden biridir. Her satırı ile 'ısmarlama yazılmış' duygusu veren, ideolojisi altında ezilip gitmiş, şiir şeklinde yazılmış sıradan bir antiemperyalizm metnidir," diyor bir otorite edasıyla ve soruyor: "Merak ediyorum Nâzım bugün yaşasaydı bu şiirlerini, o genç insan kadar yürekle savunur muydu?"
Özkök'e, Nâzım'ın sıkça ihmal edilen "a" harfi üzerindeki aksanına gösterdiği titizlik için teşekkür ediyor, sorusunun cevabını merak etmeye devam edeceğini ve ama Nâzım Hikmet'in komünist bir şair olmakla övündüğünü, 1963'te öldüğünde bu konuda farklı herhangi bir beyanı olmadığını, bugün yaşayan insanların tümünün de verili sistemle uzlaşmak zorunda olmadığını söyleme ihtiyacını hissediyorum.
Gelelim, şair İhsan Deniz'in ve gazeteci Ertuğrul Özkök'ün eşzamanlı olarak, üstelik tartışmaya yanaşmadan "berbat" sınıfına soktuğu Vatan Haini şiirine: Nâzım Hikmet bu şiiri bir gazetenin -ki yanılmıyorsam yerel bir Ankara gazetesiydi Vatan Haini şiirinin ilham edeni. Hani Ulus gazetesinin efsane olduğu yıllardı ve Zafer miydi bir başka gazete mi o Vatan Ha(y)ini manşetini atan, bulamadım İhsan ve Özkök- vatan hainliği suçlaması üzerine yazdı. Manşet, tam da şiirdeki gibi, "Nâzım Hikmet Vatan Ha(y)inliğine Devam Ediyor Hâlâ" idi. O sıra Nâzım yurtdışındaydı, sene 1962 idi.
İçinde yaşadığı zamanı duyumsayan bir insanın ardında bıraktığı her neyse, Nâzım'ınki de tam öyleydi: Organik ve bütün bir yapıt. Nâzım, en iyi bildiği sözdizimiyle cevap verdi 1962'de, bir Ankara gazetesine.
Bu iki müellife bakarak, Nâzım Hikmet'in Vatan Haini şiirini, sözgelişi eski ve mağduriyetine asla katlanmayıp davasına ortak olduğumuz sâkıt (düşmüş) Belediye Başkanı'nın "minareler kubbemiz" şiirimsisiyle birlikte çöpe mi göndermeliyiz? Yeni çağın vicdanı dört yanlış bir doğruyu yok ettiğinde mi rahatlıyor? Yoksa kurban kültü mü canlandı yeniden?
Herhangi bir düzyazıda, "vatan tırnaklarıysa ağalarınızın" dizesini sözgelişi, düzyazı semantiğine uygun biçimde kullanabilir misin İhsan?
Ya da bir şairin inandığı ve uğruna hayat dediğimiz sınırlı süreyi bonkörce vermekten sakınmadığı bir eşitlik idealini kirletmeye kalkışanlara, en iyi bildiği dilde cevap vermesinde yadırganacak bir yan var mı?
Zamanın ruhu ise, tam da bu şiirin okunduğu yerdedir; bir lisede, yıl sonunda, memleket yakıcı bir milliyetçilik histerisine iteklenirken.
Nâzım Hikmet vatan ha(y)inliğine devam ediyorsa hâlâ, teşekkürler Milas Anadolu Lisesi öğrencisi delikanlı; bıyıklı yahut bıyıksız, göbekli ya da az göbekli birilerine rağmen, zamanın ruhunu bulup ortaya koyduğun için...